ਜੰਗ ਰੋਕਣ ਲਈ ਈਰਾਨ ਦਾ 7 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਫਾਰਮੂਲਾ, ਹੋਰਮੁਜ਼ ਖੋਲ੍ਹਣ ਬਦਲੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅੱਗੇ ਰੱਖੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ
ਨਿਊਯਾਰਕ, 26 ਸਤੰਬਰ (ਰਾਜੂ ਸ਼ਹਿਬਾਜ਼ਪੁਰਾ)-ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਜਾਰੀ ਜੰਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੂਟਨੀਤਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਤਹਿਰਾਨ ਨੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਅੱਗੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਯੋਜਨਾ ਰੱਖਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਅਮਰੀਕਾ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਸਮੁੰਦਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਬਹਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਮਸਲੇ ‘ਤੇ ਰੁਕੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵੀ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਨਿਊਯਾਰਕ, 26 ਸਤੰਬਰ (ਰਾਜੂ ਸ਼ਹਿਬਾਜ਼ਪੁਰਾ)-ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਜਾਰੀ ਜੰਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੂਟਨੀਤਕ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਤਹਿਰਾਨ ਨੇ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਅੱਗੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਯੋਜਨਾ ਰੱਖਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਅਮਰੀਕਾ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਸਮੁੰਦਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਬਹਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮਾਣੂ ਮਸਲੇ ‘ਤੇ ਰੁਕੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵੀ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਈਰਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਅੱਬਾਸ ਅਰਾਘਚੀ ਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮਹਾਸਭਾ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਤਰ ਰਾਹੀਂ ਅਮਰੀਕਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਅਮਰੀਕਾ ਵਲੋਂ ਯੋਜਨਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ।ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਦਾ ਆਧਾਰ ਜੂਨ ਵਿਚ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਇਆ 14 ਨੁਕਾਤੀ ਸਮਝੌਤਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਵਿਚ 60 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਅੰਤਰਿਮ ਮਿਆਦ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਨਵੀਂ ਯੋਜਨਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਜੂਨ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਪੱਖਾਂ ਨੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ‘ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਏ ਸਨ। ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਵੇਰਵਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਈਰਾਨ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਈਰਾਨੀ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ‘ਤੇ ਲਗਾਈ ਸਮੁੰਦਰੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਹਟਾਏ, ਈਰਾਨੀ ਤੇਲ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਹਤ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਜੰਗਬੰਦੀ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੋਵੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੈਬਨਾਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇ। ਕੁਝ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 12 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਈਰਾਨੀ ਰਕਮ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।ਅਰਾਘਚੀ ਮੁਤਾਬਕ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲੇ ਚਾਰ ਤੋਂ ਪੰਜ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਜਾਣਗੇ, ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਅੰਤਿਮ ਸਮਝੌਤੇ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ।ਈਰਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਸੂਦ ਪੇਜ਼ੇਸ਼ਕੀਅਨ ਨੇ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਮਝੌਤੇ ਤਹਿਤ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਪਰਮਾਣੂ ਨਿਗਰਾਨ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਜਾਂਚਕਰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਜਾਂਚ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਗੱਲਬਾਤ ਰਾਹੀਂ ਤੈਅ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਈਰਾਨ ਵਲੋਂ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਦਾਅਵਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਅਮਰੀਕਾ ਵਲੋਂ ਹਾਲੇ ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅੰਤਿਮ ਜਵਾਬ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਮੁਤਾਬਕ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਅਤੇ ਰਚਨਾਤਮਕ ਗੱਲਬਾਤ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੀ ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਵਲੋਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਇਸ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਅਹਿਮ ਕੇਂਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਤਰਲ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਦਾ ਕਰੀਬ ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਇਸ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘਦਾ ਸੀ। ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਊਰਜਾ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕੀਮਤਾਂ ‘ਤੇ ਅਸਰ ਪਿਆ ਹੈ।ਕਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਓਮਾਨ ਵੀ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਹੈ। ਓਮਾਨ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਬਾਰੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਫਰਾਂਸ ਵੀ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸੌਦੇ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਯਮਨ ਦੇ ਹੂਤੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ‘ਤੇ ਹਮਲੇ ਵਧਣ ਅਤੇ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਦੇ ਅਹਿਮ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਕੜ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਦਬ ਜਲਡਮਰੂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਵਧੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਲੋਂ ਈਰਾਨ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਹਨ।ਈਰਾਨ ਅੰਦਰ ਵੀ ਅਗਲੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਏ ਹਨ। ਕੁਝ ਸਖ਼ਤ ਰੁਖ ਵਾਲੇ ਆਗੂ ਅਮਰੀਕਾ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਪੇਜ਼ੇਸ਼ਕੀਅਨ ਅਤੇ ਅਰਾਘਚੀ ਗੱਲਬਾਤ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।ਫਿਲਹਾਲ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਅੰਤਿਮ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਜਵਾਬ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਖੋਲ੍ਹਣ ਅਤੇ ਜੰਗ ਰੋਕਣ ਵੱਲ ਕੋਈ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਜਿਥੇ is ਜੰਗ ਕਰਕੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਲੋਕ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨਾ ਜੂਝ ਰਹੇ ਨੇ, ਓਥੇ ਹੀ ਜੇ ਮਹਿੰਗਾਈ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਧਦੀ ਰਹੀ ਤਾ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾੜੇ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
