ਲਗਭਗ 5000 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਏ ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੇਨ ਦਾ ਨਾਂਅ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ 'ਚ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਸ਼ਾਸਕ ਵਜੋਂ, ਸਗੋਂ ਇਕ ਯੁੱਗ-ਨਿਰਮਾਤਾ ਤੇ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਦੂਤ, ਅਹਿੰਸਾ ਦਾ ਪੁਜਾਰੀ, ਇਕ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਅਤੇ ਗਣਤੰਤਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਮੋਢੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਪ੍ਰਤਾਪਨਗਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬੱਲਭ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਦਾਂ, ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ, ਰਾਜਨੀਤੀ, ਅਰਥ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੇ ਵਪਾਰ ਨੀਤੀ ਦਾ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ ਨਾਗ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਕੁਮੁਦ ਦੀ ਧੀ ਮਾਧਵੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦਿਹਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਗਰਸੇਨ ਨੇ ਪ੍ਰਤਾਪਨਗਰ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਅਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਨਿਆਂਪੂਰਨ, ਦੂਰਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਅਨੁਕੂਲ ਸ਼ਾਸਨ ਲਈ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਏ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੇਨ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਸਮਾਨਤਾ, ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਨਵੇਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿੰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਵਾਗਤ ਵਜੋਂ ਇਕ ਇੱਟ ਅਤੇ ਇਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਮਿਲੇਗਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਇੱਟਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਘਰ ਬਣਾ ਸਕਣ ਅਤੇ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਣ। ਇਹ ਨੀਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਕ ਆਰਥਿਕ-ਸਮਾਜਿਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਗਰੀਬੀ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਹਰ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਦਰਅਸਲ ਇਸ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਹਿਕਾਰੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੇਨ ਨੇ 18 ਯੱਗ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਬਲੀ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਦਾ ਰਸਤਾ ਅਪਣਾਇਆ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੇਨ ਨੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਸੱਚਾ ਧਰਮ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਿਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦਿਆਲੂਪਣ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਵਿਚ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ, ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੇਨ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਸੁਧਾਰ ਕੀਤੇ, ਸਗੋਂ ਆਰਥਿਕ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਤਬਦੀਲੀ ਲਿਆਂਦੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਕ ਸੰਗਠਿਤ ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਕਰਜ਼ਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ਾਹੀ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਤੋਂ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈ ਸਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਮੀਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਹ ਕਰਜ਼ਾ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਵਧਿਆ, ਸਗੋਂ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਰਾਹ ਵੀ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੇਨ ਦੇ 18 ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਆਹ ਮਗਧ ਰਾਜਾ ਸਿਸ਼ੂਨਾਗ ਦੀਆਂ 18 ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋਏ ਸਨ। ਅਗਰਵਾਲ ਭਾਈਚਾਰਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੰਸ਼ਿਜਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਅਗਰਵਾਲ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ 18 ਗੋਤ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ- ਗਰਗ, ਗੋਇਲ, ਗੋਇਨ, ਬਾਂਸਲ, ਕਾਂਸਲ, ਸਿੰਘਲ (ਸਿੰਗਲਾ), ਮੰਗਲ (ਮੰਗਲਾ), ਜਿੰਦਲ, ਤਿੰਗਲ, ਏਰਨ, ਧਾਰਨ, ਮਧੂਕੁਲ, ਬਿੰਦਲ, ਮਿੱਤਲ, ਤਾਇਲ, ਭੰਦਲ, ਨਾਗਲ ਅਤੇ ਕੁੱਛਲ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੋਤਾਂ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਰਤ ਵਿਚ, ਸਗੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਵੀ ਵਪਾਰ, ਸ਼ਾਸਨ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਉਦਯੋਗ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਹੈ।
ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਸਮਾਜਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ, ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ ਵਰਗੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੇਨ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। 'ਇਕ ਇੱਟ ਤੇ ਇਕ ਸਿੱਕਾ' ਦੇਣ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਅੱਜ ਸਟਾਰਟ-ਅਪਸ, ਸਹਿਕਾਰੀ ਬੈਂਕਾਂ ਅਤੇ ਫੰਡਿੰਗ ਏਜੰਸੀਆਂ ਵਰਗੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅਹਿੰਸਾ ਤੇ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰ ਵਰਗੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਉਦਾਰਤਾ ਅਜੇ ਵੀ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਆਪਸੀ ਸਹਿਯੋਗ ਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਗਰਸੇਨ ਦੀ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਹਰ ਸਾਲ ਪਹਿਲੇ ਨਵਰਾਤਰੇ 'ਤੇ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲ ਇਹ ਦਿਨ 22 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚ ਵਸੇ ਅਗਰਵਾਲ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਹਾੜੇ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੰਦਰਾਂ, ਆਡੀਟੋਰੀਅਮਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਜਨਮ ਵਰ੍ਹੇਗੰਢ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਹੈ, ਜੋ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਨਿਆਂ, ਦਇਆ ਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਵੱਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
-ਸਕੱਤਰ ਜਨਰਲ, ਅਗਰਵਾਲ ਸਭਾ ਪੰਜਾਬ।
ਮੋਬਾਈਲ : 90412-95900
