ਤੂਤ ਦੀਆਂ ਛਟੀਆਂ ਦੇ ਟੋਕਰੇ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਦੌਰ ਪੰਜਾਬ ’ਚੋਂ ਲਗਭਗ ਖ਼ਤਮ
ਪਟਿਆਲਾ, 7 ਅਕਤੂਬਰ (ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ)-ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਤੂਤ ਦੀਆਂ ਛਟੀਆਂ ਨਾਲ ਟੋਕਰੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਕਲਾ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਇਕ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਕਈ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਟੋਕਰੇ ਹੱਥੀਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਤ
ਤੂਤ ਦੀਆਂ ਛਟੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ ਟੋਕਰੇ । ਅਜੀਤ ਤਸਵੀਰ
08-10-2026
ਪਟਿਆਲਾ, 7 ਅਕਤੂਬਰ (ਗੁਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਔਲਖ)-ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਤੂਤ ਦੀਆਂ ਛਟੀਆਂ ਨਾਲ ਟੋਕਰੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਕਲਾ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਇਕ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਕਈ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਟੋਕਰੇ ਹੱਥੀਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਚਾਰਾ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੀਆਂ ਟੋਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਿਆਰ ਸਾਮਾਨ ਨੇ ਲੈ ਲਈ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਤੂਤ ਦੀਆਂ ਛਟੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛਟੀਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥੀਂ ਬੁਣ ਕੇ ਟੋਕਰੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਘਰਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਕਲਾ ਇਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਟੋਕਰਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਈ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ । ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਟੋਕਰੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਅੱਜ ਵੀ ਦਰਜ ਹਨ। ਮੋਗਾ ਦੇ ਬੱਧਨੀ ਕਲਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਦੇ ਫੁੱਲ ਮਕੌਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਟੋਕਰੇ ਇਸ ਪੁਰਾਣੀ ਦਸਤਕਾਰੀ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵੀ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਟੋਕਰੇ ਬੁਣਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਘਟਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਤੂਤ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਟੋਕਰੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਛਟੀਆਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਸਾਮਾਨ, ਬਦਲਦੇ ਪੇਂਡੂ ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਬਦਲਦੀ ਪਸੰਦ ਨੇ ਤੂਤ ਦੀਆਂ ਛਟੀਆਂ ਦੇ ਟੋਕਰੇ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇਸ ਪੁਰਾਣੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
